In vorm brengen van spanten bij metaalbouw

Introductie

Welke stappen onderneemt de arbeider die vertrekkende van een L-ijzer (L-profiel) een spant aanmaakt?
Welke gereedschappen, werktuigen en machines heeft hij hier voor nodig?

Er wordt uitgegaan van een nieuw te bouwen schip, type "spits". De werf beschikt over het lijnenplan en heeft reeds ervaring met de bouw van dergelijke schepen. In de ateliers zijn de benodigde werktuigen aanwezig. Vanuit het kantoor krijgt het atelier opdracht de benodigde spanten aan te maken. Het vlak wordt eerst aaneengeklonken en met het vlak als basis zullen de spanten aangebracht worden.

Voorbeld 2
Op het linkse schip staan de spanten op het vlak. Bij de rechtse spits (onderaan) is het vlak gelegd en liggen de spanten opgestapeld klaar om op het vlak bevestigd te worden.

We bekijken eerst de noodzakelijke werktuigen,  machines en gereedschappen. Daarna worden de opeenvolgende stappen om tot een spant te komen toegelicht.

Gereedschappen, werktuigen en machines om van een L-profiel tot een bruikbaar spant te komen

L-profiel
Rechts het spant dat na de noodzakelijke bewerkingen klaar is om gemonteerd te worden.

Het atelier
Het atelier dient te beschikken over een basisuitrusting die bestaat uit een smidse en een trekbank.

Mallen
Diverse mallen waar de spanten op zullen gevormd worden. De mallen zijn genummerd volgens het lijnenplan.

Borgpennen
Waarmee de mal op de trekbank wordt gepositioneerd.

Klem
Met de klem wordt het spant op de mal aangesloten.

Borgijzers
Hiermee wordt het spant op zijn plaats gehouden naast de mal.

Gaffel
Met dit werktuig wordt de kromming in het verhitte spant aangebracht.

Smeedhamer
Bij het krommen van het spant zullen er golvingen in het metaal optreden. Deze golvingen worden met de hamer plat geklopt.

Keggen
Keggen worden gebruikt waar de borgijzers of de klem te weinig aansluiting geven met de mal.

Werkwijze

Opeenvolgende bewerkingen die het L-profiel ondergaat tot een monteerbaar spant ontstaat

  • Selectie van het ijzer of staal naar lengte en dikte
    Dit is afhankelijk van de plaats waar het spant zal geplaatst worden. Bij een spits worden lengtes van 3 meter genomen voor de middensectie. De dikte kan variëren volgens de plaats van het spant in het schip, of van het vaargebied, of van de individuele wens van de reder/eigenaar-schipper. Bij de overgrote meerderheid werd een spantdikte van 6 millimeter gehanteerd.

  • Men weet uit ervaring welke kromming een bepaald spant moet hebben. Op een lijnenplan worden de spanten genummerd. De mallen waar het L-profiel zijn vorm zal op krijgen, zijn ook genummerd. We gaan bij de verdere bewerkingen uit van een spant dat een kromming van 90° moet krijgen. Spanten met een kromming van 90° worden gebruikt voor de middensectie van het schip dat ongeveer 32  van de 39 meter totale lengte beslaat.

  • De geselecteerde mal op de werktafel (trekbank) plaatsen en fixeren met de borgpennen. Deze borgpennen worden met een moer aan de onderzijde tegen de trekbank aangetrokken.

  • Het L-profiel verhitten op de juiste plaats. Dit is de plaats die men een buiging wil geven. De L-profielen voor een spits werden op drie meter afgesneden, de kromming komt op ongeveer vijvenzestig centimeter voor één uiteinde.  Het verhitten gebeurt in het smidsvuur. Als het metaal witgloeiend is wordt het op de trekbank gelegd en op één uiteinde aan de mal bevestigd met een klem.

  • Smidsvuur met L-profiel. De grootste hitte wordt door een aanblaassysteem in het midden gerealiseerd. De smidse werd voornamelijk gebruikt om L-prolielen te vormen. Men heeft dan ook inkepingen in de rand van de smidse gemaakt waar het L-ijzer invalt, dit geeft een houvast en vergemakkelijkt in hoge mate het werk.

  • Vooreerst moet het L-profiel op de mal bevestigd worden.
    De mal met aan twee van de drie vrije zijden het L-profiel. Het L-profiel wordt aan de mal gehouden door de klem en eventueel extra keggen. Om het geheel strak aan elkaar te houden wordt de klem aangeklopt met een mokerhamer.

  • Het L-profiel in de juiste kromming trekken.
    Het L-profiel wordt naar rechts gebogen door enerzijds gebruik te maken van het lichaamsgewicht (druk van been) en anderzijds met de linkerhand de gaffel te bedienen. Ondertussen worden de vervormingen die in de kromming ontstaan, plat gehamerd met de smeedhamer. Om tot een kromming van 90° te komen, moet men vrij snel tewerk gaan. Het L-profiel wordt maar éénmaal verhit. Voor het krommen heeft men een team van twee arbeiders nodig. De vormgever die de gaffel bedient en het L-profiel over de mal trekt tot de gewenste hoek is bereikt en iemand die de smeedhamer bedient en de vervormingen uit het verhitte metaal haalt.
 
Kies Taal...

Benodigd Gereedschap

  • Smidse
  • Mallen
  • Klem
  • Gaffel
  • Borgijzers
  • Smeedhamer
  • Keggen
  • Trebank
  • Borgpennen

Benodigde Materialen

  • L-Profiel