Warning: session_start() [function.session-start]: open(/kunden/homepages/8/d136075442/htdocs/tms_wordpress11/learn-skills/files/tmp/sess_29d0369ddde9a8b082e18ce7b3c1b8fb, O_RDWR) failed: Disk quota exceeded (122) in /homepages/8/d136075442/htdocs/tms_wordpress11/learn-skills/concrete/startup/session.php on line 32

Warning: session_start() [function.session-start]: Cannot send session cache limiter - headers already sent (output started at /homepages/8/d136075442/htdocs/tms_wordpress11/learn-skills/concrete/startup/session.php:32) in /homepages/8/d136075442/htdocs/tms_wordpress11/learn-skills/concrete/startup/session.php on line 32

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /homepages/8/d136075442/htdocs/tms_wordpress11/learn-skills/concrete/startup/session.php:32) in /homepages/8/d136075442/htdocs/tms_wordpress11/learn-skills/concrete/libraries/view.php on line 843
Traditional Maritime Skills :: Smeden

Smeden

Introductie

Bij de bouw van VOC-schepen werd heel veel smeedwerk gebruikt. Voor de herbouw van 'De Delft' is een smederij ingericht, waar bijvoorbeeld tuighaken in allerlei soorten en maten, klinknagels, hang- en sluitwerk, wapens, gereedschap en spijkers worden gemaakt.

Materialen en gereedschappen

Voor smeedwerk is allereerst een smidsvuur nodig: een plateau waar in het midden een verdiepte bak in zit waar een kolenvuur van anthraciet(kolen) in brandend gehouden wordt. Onderin de bak zit een gat waardoor as en slak kan worden afgevoerd. Laag in de bak zitten ook

ook gaten waardoor zuurstof wordt toegevoerd, zodat het vuur blijft branden. Tegenwoordig gebeurt de zuurstoftoevoer met een luchtcompressor, vroeger met een blaasbalg. Boven het vuur zit een grote kap voor de afvoer van rookgassen. Naast het plateau zit een waterbak.

Naast het plateau staat een aambeeld: een stevige klomp ijzer met een vlak plateau en meestal voorzien van een hoorn: een ronde taps toelopende punt waaromheen ijzer rond geslagen kan worden. Het aambeeld is vaak ook gesmeed, maar soms ook gegoten. Het aambeeld wordt gebruikt om het werkstuk op te kunnen bewerken: smeden of wellen.

Een smid gebruikt hamers in allerlei vormen en zwaartes, om het hete ijzer mee in de gewenste vorm te slaan. Daarnaast gebruikt een smid vele soorten tangen, om het hete ijzer mee vast te houden. Vaak smeedt de smid de gewenste hamers en tangen zelf. Dikke leren handschoenen zijn eveneens noodzakelijk ter bescherming van je handen.

Tot rond 1900 gebruikten smeden voor hun smeedwerk ijzer met een veel lager koolstofgehalte en nog een restant slak, ook wel puddelijzer genoemd. Puddelijzer is daardoor beter te vervormen dan het huidige staal, dat wel veel sterker is, maar ook taaier en minder makkelijk te vervormen. Puddelijzer wordt stevig door het te verhitten, met hamers te smeden (waardoor de slak verwijderd wordt) en snel af te koelen in water.

Werkwijze

  • Een smid begint met het aanleggen en aansteken van het kolenvuur. Afhankelijk van de grootte van het te maken werkstuk wordt een groot vuur dan wel een kleiner vuurtje gemaakt in het midden van de kolen. Het vuur wordt heter door meer zuurstof toe te voegen. Het vuur kan juist getemperd worden door de kolen om de kern van het vuurtje heen af te koelen met water. De slak die daarbij ontstaat kan aan de onderkant afgevoerd worden: prik hiertoe met een pook van de zijkant naar de onderkant van het vuur en rakel de kolen een beetje op.

  • De smid legt het benodigde gereedschap en materiaal klaar voor het smeden. Van tevoren heeft de smid bekeken welk werkstuk gemaakt moet worden, welk ijzer daarvoor benodigd is en in welke afmetingen.

  • De smid pakt het materiaal voor het werkstuk met een tang op en plaatst dit in het midden van het smidsvuur. Langzaam wordt het materiaal heter, tot het roodgloeiend is. Nu is het te vervormen.

  • Is het materiaal voldoende verhit, dan til je het met een tang op en legt het op het aambeeld. Met een geschikte hamer is het materiaal daarna in de gewenste vorm te slaan. Het materiaal kan bijvoorbeeld plat geslagen worden, waarbij het ook breder en langer wordt. Het kan rond geslagen worden door het om de  hoorn krom te slaan.

  • Meestal moet het materiaal diverse keren in het vuur verder worden verhit, om de volgende bewerking te kunnen doen.

  • NB (1) Bij het verhitten mag het materiaal niet té heet worden, want dan smelt het en is het werkstuk verloren. Een leerling smid kan het beste eerst oefenen met diverse soorten en diktes materiaal, om te ontdekken wanneer het materiaal heet genoeg is om te kunnen bewerken, maar nog niet zó heet dat het wegsmelt. Blijkt het materiaal nog niet heet genoeg om te kunnen bewerken, dan kan het weer in het smidsvuur gehouden worden om verder door te warmen. Maar let op: wanneer het materiaal té heet wordt valt het materiaal uit elkaar.

  • NB (2) De waterbak naast het smidsvuur wordt gebruikt om het smeedwerk, wanneer het gereed is, in te koelen om het zodoende te verharden. Het water wordt gebruikt om het smidsvuur zo nodig mee te temperen. En het wordt gebruikt om de zware leren handschoenen van de smid in te dopen om af te koelen, indien de smid het hete ijzer heeft vastgehouden.

  • NB (3) Bij het smeden van grote werkstukken werken twee of meer smeden samen. Is het materiaal eenmaal voldoende verhit, dat slaan zij om beurten, om te zorgen dat ze het materiaal zoveel mogelijk kunnen bewerken, voordat het teveel is afgekoeld.

  • NB (4) Bij het gebruik van staal in plaats van puddelijzer kunnen sommige werkstukken niet meer alleen maar uit smeedwerk gemaakt worden. In dat geval wordt een werkstuk samengesteld uit verschillende stukken staal, die op elkaar worden gelast. De lasnaad wordt vervolgens met hamers zodanig vervormd, dat je niet meer kunt zien dat het een lasnaad was.

  • NB (5) Vroeger werd een stuk smeedwerk vaak op het hout van het schip vastgezet met behulp van ijzeren spieën. Een spie is een wigvormig staafje ijzer, dat is een sleuf geslagen kon worden, zodat het een werkstuk op zijn plek kon houden. Tegenwoordig gebeurt dat meestal met bouten en moeren met schroefdraad. Smeedwerk kan ook daaraan aangepast worden, door een gat te boren in het  staal en daarin draad te tappen.   
 
Kies Taal...

Benodigd Gereedschap

See 'Materialen en Gereedschappen' in main text

Benodigde Materialen

See 'Materialen en Gereedschappen' in main text


Warning: Unknown: open(/kunden/homepages/8/d136075442/htdocs/tms_wordpress11/learn-skills/files/tmp/sess_29d0369ddde9a8b082e18ce7b3c1b8fb, O_RDWR) failed: Disk quota exceeded (122) in Unknown on line 0

Warning: Unknown: Failed to write session data (files). Please verify that the current setting of session.save_path is correct (/kunden/homepages/8/d136075442/htdocs/tms_wordpress11/learn-skills/files/tmp) in Unknown on line 0