Branden huidplank bij gladboordig schip

Introductie

Voordat met de restauratie van de 'Vabel' begonnen kon worden is eerst het oorspronkelijke model van de boeier bepaald. Het schip was flink uitgezakt en had een kattenrug: de voor- en achterkant van het schip hingen naar beneden en het boeisel was naar buiten toe uitgezakt. Met trekstangen is het schip weer in model getrokken. Toen kon de kielbalk vervangen worden, waarna een nieuwe mastbalk is gemaakt. Daarna konden de eerste zeven huidgangen vervangen worden aan weerszijden van de kielbalk. Dan kunnen de inhouten één voor één vervangen worden, om te beginnen bij de wrangen, ook wel liggers genoemd. Daarna kunnen de knieën en de oplangers vervangen worden. Daarna volgt de restauratie van het boeisel. Dan is het dek aan de beurt en volgt de verdere opbouw.

Een boeier is een gladboordig schip, dat zijn verband en sterkte vooral haalt uit het stevige spantenraam. De huidgangen van de boeier zijn relatief smal en dun. Het branden van de huidgangen is nodig, om de gewenste kromming in het hout te krijgen. De huidplank wordt daartoe eerst grof op de goede breedte gezaagd. De plank wordt pas op lengte gezaagd na het krom branden. Daartoe wordt de plank nat gemaakt en verwarmd en met behulp van gewichten krom getrokken.

Werkwijze  

  • Leg de huidplank op twee rekken of bokken. De bok waar het deel van de huidplank op ligt dat gebrand wordt ligt hoger, op ongeveer 1,20 à 1,50 m, zodat je er zowel van de bovenkant als de onderkant goed bijkunt en beide kanten van de plank goed kunt zien (foto 1).

  • Klem met een lijmklem de lat die dient als verlengstuk op het uiteinde van de plank. Het verlengstuk verzwaar je, door er een gewicht op te leggen of aan te hangen, bijvoorbeeld een zware steen of een stuk staal (foto 2).

  • Leg op het andere uiteinde van de huidplank op de lage bok een stevig contragewicht (foto 5) om de huidplank op zijn plaats te houden (foto 4).

  • Buig een stuk betonijzer in de juiste kromming, zodat deze op de plek past waar de huidplank moet komen. Het stuk ijzer wordt gebruikt om te zien of huidplank de juiste kromming al benadert (foto 15).

  • Sproei de huidplank aan de kant van de hoge bok aan de onder- en bovenzijde goed nat met de waterspuit. Herhaal het nat sproeien voortdurend (foto 6).

  • Verwarm het natte hout van de huidplank aan de onder- en bovenzijde met de grote gasbrander (foto 8).

  • Zet de lange lat die als meetlat dient schuin tegen het voorste deel van de huidplank. Zet een streepje waar de ‘meetlat’ de huidpank raakt (foto 11). Als de huidplank verwarmd wordt, zal deze door het krom trekken zakken (foto 10). Dit is goed te zien aan het streepje op de meetlat (foto 13).

  • Nu kun je afwisselend de huidplank nat sproeien en verwarmen, vooral aan de onderzijde van de huidplank. De plank zal langzaam krom trekken (foto 14). De onderzijde van de plank kleurt door het branden vaak wel donkerder tot zwart (foto 19). Dit wordt voor het monteren van de plank eraf geschuurd.

  • Het hele proces van nat maken, verwarmen en krom trekken kan enkele uren in beslag nemen, afhankelijk van de lengte van de huidplank, de mate van kromming, de dikte en breedte van de plank en de gebruikte houtsoort.

  • Als het voorste stuk van de huidplank voldoende begint te krommen, schuif dan de plank over de bokken een stukje verder naar voren (foto 16). Bevestig zo nodig de gewichten opnieuw (foto 22). Zet ook de meetlat weer opnieuw op een nieuw ‘meetpunt’ en zet weer een streepje waar de huidplank en de meetlat elkaar raken.

  • Herhaal het proces van nat maken en verwarmen.

  • Controleer de gewenste kromming met behulp van een stuk kromgezet betonijzer.

  • Let op (1) - De huidplank kan soms door het branden ‘een slag krijgen’. Dat wil zeggen dat de plank dan niet alleen maar in de gewenste richting krom trekt, maar ook begint te draaien. Corrigeer dat door een klein dwarslatje op de huidplank te klemmen met een lijmklem, waaraan je een gewichtje hangt. Hierdoor wordt de ‘slag’ weer terug getrokken, zodat de plank weer recht trekt (foto 20).

  • Let op (2) – Door de plank te snel te willen laten krommen kan de plank gaan scheuren of breken. Het krom branden van hout kost tijd – dus geduld. Let er daarom op dat je de vlam van de gasbrander niet te lang op één plek richt en dat je niet teveel gewicht aan de plank hangt of de hefboom te groot maakt.

  • Let op (3) – Een plank die in één richting krom gebrand is, kan niet weer terug gebogen worden. Maak de kromming dus niet te groot. Als de kromming van de plank grofweg goed lijkt, haal je de plank van de bokken af en pas je hem op de plaats waar de huidplank moet komen tegen de spanten van het schip aan. Je kunt de plank wel nog wat krommer maken, maar een te grote kromming is niet meer terug te buigen.

  • Zaag de uiteinden van de plank pas af na het branden, zodat je niet teveel hout afzaagt en de plank te kort wordt, maar op de juiste lengte komt (foto 21).
 
Kies Taal...

Benodigd Gereedschap

  • Twee rekken of bokken om de plank op te leggen
  • Brander
  • Waterspuit
  • Lijmklemmen
  • Gewichten
  • Potlood
  • Zaag (handzaag, decoupeerzaag of cirkelzaag) (foto 1)

Benodigde Materialen

  • Lat van 1 m lengte als verlengstuk
  • Lat van 2 m als meetlat
  • Stuk betonijzer in de juiste kromming