Branden van huidplank overnaads schip

Introductie

Een schouw is een overnaads gebouwd schip, dat zijn verband en sterkte vooral haalt uit de brede en zware huidplanken. De inhouten van een schouw zijn relatief licht. Het branden van de huidgangen is nodig om de gewenste kromming in het hout te krijgen. Voordat de huidplank krom gebrand wordt is deze al op de juiste breedte gezaagd. Het op lengte zagen gebeurt pas na het krom branden. Tijdens het krom branden van dikke huidplanken wordt het hout steeds goed nat gehouden en regelmatig verwarmd en tegelijkertijd met behulp van gewichten onder spanning gezet, waardoor het in de gewenste richting gaat verbuigen. Dit proces heeft tijd nodig. Het branden van een dikke, brede, lange huidplank kan enkele uren duren.

Materialen en gereedschappen

Een stevige bok (liefst op een plateau met wieltjes), een zwaar rek met enkele stevige staven, grote gasbrander, vuurton, kooltjeston, stookhout, waterslang met spuitkop, lijmklemmen, zware gewichten (blokken ijzer of steen) aan touwen, plank van 1 m als verlengstuk, lat van 2 m als meetlat, potlood of krijt, stuk betonijzer, stevige plank of stalen balk en wat kleine plankjes

Werkwijze

  • Voordat je de krom te branden huidplank op de stellage legt, steekt je eerst het vuur aan in de bovenste vuurton, die aan het rek bevestigd is met een doorgestoken stang (foto 4). Het vuur dient om de huidplank gelijkmatig voor te verwarmen.

  • Het krom branden van een huidplank doe je met twee mensen. Leg eerst de huidplank met de kant die je het eerste wilt krom branden op het rek. De andere kant leg je op de bok. Bevestig aan deze zijde een stevige lijmklem aan het uiteinde van de huidplank en hang daar een paar zware gewichten aan (foto 1). Zet een lijmklem over de plank heen die uitsteekt voor de bok, om te voorkomen dat de plank naar achteren glijdt.

  • Aan de kant van de huidplank die op het rek ligt bevestig je met een lijmklem een stuk plank van ongeveer 1 meter, als verlengstuk van de huidplank. Aan de voorzijde van dit verlengstuk bevestig je ook een lijmklem, waaraan je een paar zware gewichten hangt (foto 3). Zo kun je ook het voorste gedeelte van de huidplank krom branden.

  • Vervolgens zet je een lat of plank van ongeveer 2 meter tegen de plank die dient als verlangstuk aan. Je markeert daarop met een potlood of krijtje een streepje waar de beide planken elkaar raken (foto 5). Als de huidplank krommer wordt tijdens het branden, zie je aan het streepje hoeveel centimeter de huidplank naar beneden buigt.

  • Nu kun je met het echte krom branden beginnen. Je maakt daartoe met een tuinslang met sproeikop de huidplank aan de onder- en bovenkant goed nat. Daarna verwarm je de huidplank aan de boven- en onderzijde gelijkmatig met de gasbrander (foto 2). Je verwarmt het stuk huidplank dat op en net achter de bovenste staaf van het rek ligt. Je waaiert de gasvlam heen en weer over de hele breedte van de huidplank en over een lengte van 20 tot 30 centimeter. Blijf niet te lang met de vlam op één stuk hout branden, want dan verkleurt en uiteindelijk verbrandt het hout. De juiste afstand van de brander tot het hout is ongeveer 10 centimeter (foto 9). Bedenk dat het krommen van een dikke plank tijd kost; het buigen gaat niet snel en kost geduld en tijd.

  • Controleer geregeld hoe ver de huidplank doorbuigt. Je doet dat door de hoogte van het verlengstuk (en later van de huidplank zelf) te vergelijken met het streepje op de meetlat (foto 6). Zet een nieuw streepje, zodat je weer een nieuw meetpunt krijgt.

  • Realiseer je dat de structuur van het hout van de huidplank niet overal hetzelfde is. Er kunnen taaie en zachte stukken in het hout zitten. Wees voorzichtig met knoesten, hier reageert het hout anders dan bij een regelmatig stuk hout. Indien er scheurtjes in de plank aanwezig zijn, moet je deze fixeren met een klein plankje.
  • Controleer met een stuk betonijzer, dat in de juiste kromming is gebogen (door deze op de plaats waar de huidplank straks moet komen in model te buigen) of de juiste kromming is bereikt (foto 7).

  • Als het voorste stuk van de huidplank voldoende krom gebogen is schuif je de huidplank 20 tot 30 centimeter verder door naar de kant van het rek. Het makkelijkst kun je dat doen door aan de bovenste staaf in het rek te draaien (foto 10). Je kunt de plank ook met twee mensen elk aan één kant van de plank een stukje naar voren duwen.

  • Je maakt het te verwarmen gedeelte nu eerst weer goed nat, aan de bovenkant (foto 12) en aan de onderkant (foto 13). Controleer of er nog voldoende warmte uit de vuurton komt, vul zo nodig hout bij (foto 18).

  • Je verwarmt het natte hout wederom met de gasvlam (foto 11), maakt het hout geregeld nat (foto 20), controleert na verloop van tijd de kromming met behulp van het stuk betonijzer (foto 14) en aan de hand van de streepjes op de meetlat (foto 15).

  • Door het branden kan het hout scheef gaan trekken. Je kunt dat als volgt corrigeren. Bevestig een stevige lat of stalen balk (foto 23) dwars op de huidplank en laat deze uitsteken aan de kant die je meer naar beneden gebogen wilt hebben. Leg eerst ter bescherming van de huidplank een paar kleine houten plankjes (foto 22) onder de stalen balk (foto 24), want eikenhout verkleurt blauw als het in contact komt met ijzer en water. Zet de balk met een lijmklem goed vast (foto 25) en hang er een gewicht aan (foto 26). Ga door met nat houden en krom branden (foto 31). Uiteraard kun je deze werkwijze ook gebruiken als het juist de je bedoeling is om de plank te laten wringen (torderen).

  • Controleer kritisch vanaf zowel de voorkant (foto 27) als de zijkant (foto 30) van de huidplank of de plank weer voldoende recht getrokken is en of beide zijkanten van de plank weer even hoog liggen.

  • Deze handelingen herhaal je totdat de huidplank de gewenste kromming heeft bereikt. Bedenk daarbij dat je de plank zo nodig nog wel krommer kunt buigen, maar niet meer minder krom.
 
Kies Taal...

Benodigd Gereedschap

See 'Materialen en gereedschappen' in main text

Benodigde Materialen

See 'Materialen en gereedschappen' in main text