In model brengen van een gang als voorbereiding tot stomen of branden

Introducie

Op welke manier bepaalt de scheepsbouwer de afmetingen van een  plank die tot gang zal gevormd worden?

Onder "gang" dient hier een huidplank begrepen te worden. Een strook van voor- naar achtersteven die uit één of meerdere planken kan bestaan. Zie foto 7.

Welke opeenvolgende handelingen zal de scheepsbouwer moeten ondernemen om tot de juiste afmetingen te komen van een plank die, eens gebrand of gestoomd, een passende gang van de huid zal worden?

Er wordt uitgegaan van een gang, de berghoutgang. Deze gang is aan te brengen aan bakboordzijde van midscheeps tot de achtersteven. Aan bakboordzijde is de berghoutgang van de voorsteven tot midscheeps reeds aangebracht. In het werkhuis zijn de benodigde werktuigen aanwezig.

In de stapelplaats is een voorraad eikenhout aanwezig.  Uit één van deze planken zal de gang gezaagd worden.

We bekijken eerst de noodzakelijke werktuigen, machines en gereedschappen. Daarna worden de opeenvolgende stappen toegelicht om een gang in model te brengen.

Passen dient hier verstaan te worden als overeenkomen met de reeds aangebrachte berghoutgang en door de meesterscheepsbouwer gewenste stroking van het schip.

Gereedschappen, werktuigen en machines om van een plank tot een gang te komen, die na het stomen of branden op de spanten zal passen.

Plank
Planken van één boom zoals ze van de boomzagerij komen. In vorm gebrachte plank klaar om in de juiste vorm gebrand te worden

Potlood
Met het potlood zullen de eindpunten van de kleine latjes op de rijlat overgebracht worden op de plank.

Kleine latjes
Een voldoende aantal  kleine latjes. Deze latjes zullen ongeveer om de vijftien centimeter aangebracht worden op de plooibare plank. In het getoonde voorbeeld is de soepele plank vijf meter lang. Veertig kleine latjes zijn hier dus ruim voldoende. De kleine latjes zijn ongeveer  20 centimeter lang en 2 centimeter breed. Deze afmetingen zijn gerelateerd aan de grootte van de toekomstige gang en dus aan de grootte van het schip.

Plooibare plank
Een dunne, goed plooibare plank. In het voorbeeld op de foto's rechts wordt een volhouten plank gebruikt maar ook triplex is mogelijk. Belangrijk hier is dat de plank vlot hanteerbaar en makkelijk plooibaar is. De getoonde dikte is 1,2 centimeter. Triplex van 3 millimeter is voldoende. Deze plank of lat wordt ook rijlat genoemd.

Kleine nageltjes
Voldoende kleine nageltjes. Met de nageltjes zal de rijlat op   de spanten bevestigd worden

Nietjesmachine
Met de nietjes kunnen de kleine latjes op een vlugge wijze op de rijlat bevestigd worden.

Meetlat
Met deze meetlat zal men de verbindingen maken tussen de merktekens die men op de plank heeft gemaakt. Hierdoor zal een vloeiende lijn ontstaan.

Kettingzaag
Eens men de contouren op de plank heeft gezet wordt de gang uit de plank gezaagd met de kettingzaag of cirkelzaag.

Werkwijze

Opeenvolgende bewerkingen die zullen toelaten een plank uit te zagen die door branden de gepaste vorm zal aannemen.

Selectie van de plank die later tot gang zal gebrand worden. In het gebruikte voorbeeld wordt voor eik geopteerd.

  • Dikte van materiaal - Deze is afhankelijk van het scheepstype, zijn beroepsbestemming en toekomstig vaargebied. Ook de wens en financiële draagkracht van de opdrachtgever zijn hierbij bepalend. In het getoonde voorbeeld is de zaagdikte van de planken 1,6 duim. Na bewerking (schaven) zal ongeveer 1,5 duim resteren.1 duim = 2,54 centimeter
  • Soort van hout - De gekozen houtsoort was meestal afhankelijk van welke soort meest voorradig was. In Scandinavische landen werd veel grenenhout verbruikt in de scheepsbouw door de vele naaldbossen. In de lage landen en Groot-Brittannië was eik een geliefde houtsoort die naast haar goede eigenschappen voor de scheepsbouw ook voldoende aanwezig was. In het getoonde voorbeeld wordt eik verbruikt.
  • Afmetingen van de plank - De plank moet zo geselecteerd worden dat de gang die men gaat zagen uit het middelste deel van de plank kan gezaagd worden. Dit middelste deel moet ook voldoen aan de kwaliteitsnormen.
  • Kwaliteit van het hout - Het gedeelte van de plank dat een gang van de huid zal vormen mag geen gebreken vertonen. Schors, spinthout en knoesten kunnen niet verwerkt worden.

Plank zoals ze van de boomzagerij op de werf is geleverd. De lengte bedraagt 10 meter.

Het eerste gedeelte, ongeveer anderhalve meter zal voor scheepsbouw niet bruikbaar zijn door een knoest. Van deze plank blijft dus maar goed acht meter benutbaar over.

  • De soepele lat wordt op een afstand van ongeveer 15 tot 20 centimeter onder het berghout op de reeds bestaande spanten aangebracht. De lat wordt op de spanten lichtjes genageld zodat ze makkelijk en zonder schade verwijderbaar is.

  • Deze rijlat wordt de basis waarop men op gelijkmatige afstanden (ongeveer vijftien centimeter) de kleine latjes zal slaan naar de onderzijde van het berghout. De lijn door de toppen van de kleine latjes zal later worden overgetekend op de plank waaruit de gang zal gezaagd worden. Eén lijn van de gang, de bovenlijn, zal daardoor gekend zijn.
  • De breedte van de gang wordt bepaald door het gewenste aantal gangen. In het voorbeeld zijn er tussen het vlak en het berghout zes gangen. Eén brede zandgang (zandboord) en vijf gelijke gangen tot men aan het berghout komt.

  • Overbrengen van de rijlat op de geselecteerde plank. Met potlood de eindpunten van de kleine latjes overbrengen op de plank

  • De eindpunten tot één vloeiende lijn maken. De puntjes op de plank verbinden. Hiervoor gebruikt men geen specifiek gereedschap. Een makkelijk hanteerbaar recht stuk hout of een metalen lat zijn voldoende.
  • Bepalen van de onderlijn van de gang. Dit maakt onderwerp uit van de "stroking" van het schip en wordt behandeld als een aparte vaardigheid

  • Uitzagen van de gang met de kettingzaag of cirkelzaag

Opmerking: bij het aanbrengen van de gang tegen de huid dient men de hartzijde van de plank aan  de buitenzijde van het schip te plaatsen. Hierdoor verhindert men het open komen van de gangen

 
Kies Taal...

Benodigd Gereedschap

  • Potlood
  • Kleine nageltjes
  • Hamer
  • Nietjesmachine
  • Meetlat
  • Kettingzaag

Benodigde Materialen

  • Plank
  • Plooibare plank
  • Kleine latjes