Ontwerp romp en spanten bij 'kattenrug'

Introductie

Meestal is van oude houten schepen geen bouwtekening bekend. Om toch een lijnenplan op papier te kunnen krijgen van het ontwerp van de romp en de spanten, moeten eerst uit het oude schip de hoofdmaten gehaald worden, ook al is het schip meestal verzwakt en vervormd. 

Werkwijze  

Op het moment dat een oud houten schip gerestaureerd moet worden is het model door het verzwakken van het oude hout vaak uitgezakt geraakt. Voordat gestart kan worden met de restauratie moet je bepalen hoe het model eruit gezien moet hebben. Als er geen bouwtekening, lijnenplan of bestek van dit schip bekend is, moet je de belangrijkste maten van het model uit het uitgezakte schip zien te halen.

Vaak staat het vlak van het oude schip hol en hangen de kop en kont van het schip door naar beneden (foto 5); dit wordt een ‘kattenrug’ genoemd. Hierdoor gaan de langsscheepse lijnen van het schip bol staan. Ook is het boeisel van het schip vaak naar buiten toe uitgezakt, doordat het originele dwarsverband, dat het schip zijn sterkte geeft, is verdwenen en de schotten meestal zijn gesloopt of verzwakt. Om het originele model te bepalen en op tekening over te kunnen zetten volg je de volgende stappen:

  • Eerst ondersteun je de romp deugdelijk met behulp van stevige bokken en zware stukken hout, zodat je het op het mastspant waterpas kunt zetten (foto 2).

  • Hierna zet je het vlak waterpas door ondersteuning met behulp van houten keggen. Om het vlak op zijn plaats te houden tijdens het waterpas zetten kun je schoren zetten naar het dak, als het schip in een lage loods staat. Is dat niet mogelijk dan kun je het schip 'ballasten' door tijdeijk grote vaten gevuld met water op het vlak te zetten.

  • Dan plaats je een lijn-op-hartschip (centerline) met behulp van een eind touw. Door middel van een loodlijn op voor- en achterschip (foto 4) kun je controleren of het schip wringt. Dit stuk touw wordt een 'schietloodje' genoemd. De centerline gebruik je om de hoeken van de spanten en de romp te kunnen bepalen. Het is handig om het schietlood te laten zitten tijdens de restauratie, ter controle op wringen.

  • Wanneer over "waterpas" wordt gesproken bedoelen we haaks op de centerline gemeten.

  • De hoofdmaten voor de rompvorm bepaal je in het te restaureren schip. Op de plaats van het voorpiekschot, het grootspant of mastspant (het belangrijkste en breedste spant, dat tevens de wijdte of breedte van het schip aangeeft) (foto 1) en het achterpiekschot maak je een mal van een grote plaat triplex van circa 18 mm dik. Door maten aan te geven op de triplex platen en/of door steeds kleine strookjes triplex op de grote plaat te plakken, terwijl het andere einde van het strookje de binnenkant van de huid van het schip raakt, bepaal je de vorm en de afmetingen van het schip.

  • Ter hoogte van het grootspant maak je uit een plaat triplex een basis-mal van het spant. De onderzijde van de mal loopt gelijk aan het vlak. De mal volgt daarna de binnenzijde van de huidplanken tot aan het boeisel.

  • Een houvast biedt het feit dat de afstand van de kim tot aan de binnenkant van het berghout gelijk blijft, ook al is het schip uitgezakt. Die afstand kun je ook een stukje 'omhoog' kantelen.

  • Als het vlak waterpas is en de centerline is bepaald en de hoofdmaten zijn bepaald ter hoogte van het grootspant kun je de lijnen van het schip uittekenen op papier. Het ontwerp van het lijnenplan van de romp en de spanten wordt daarmee de basis van de restauratie (foto 3).
 
Kies Taal...

Benodigd Gereedschap

  • Papier
  • Potlood
  • Lineaal
  • Waterpas
  • Lijm
  • Duimstok

Benodigde Materialen

  • Touw
  • Houten keggen
  • Triplex platen
  • Kleine strookjes triplex