Schiemanswerk

Introductie

'De Delft' wordt zoveel mogelijk nagebouwd als een bijna-replica van het oorspronkelijke linieschip DELFT. Bij de bouw van 'De Delft' wordt ook alle touwwerk voor het tuigplan zelf voorzien van knopen en takelingen. In de scheepsbouw wordt dit 'schiemanswerk' genoemd.

Materialen en gereedschappen

Voor het tuigplan van 'De Delft' is niet gekozen voor traditionele materialen als vlas, linnen, katoen, manilla en hennep, maar voor kunststof. Ook het materiaal van het gebruikte touw en zeilmakersgaren voor knopen en takelingen is kunststof. De reden hiervoor is dat kunststof zeilen, touw en garen langer meegaan en minder onderhoud behoeven dan natuurlijke materialen, die van binnenuit gaan rotten (wat dus niet zichtbaar is); ter vergelijking: hennep gaat 4 tot 5 jaar mee.  

Voor het maken van een gewone takeling is geen speciaal gereedschap nodig, behalve een schaar of mes. Bij het maken van een kruistakeling heb je een zeilnaald en zeilplaat nodig.

Werkwijze

De schieman, meestal de zeilmaker of blokmaker, zal het eind van een stuk touw doorgaans willen afwerken. Zo voorkomt hij dat het touw uit elkaar draait en gaat rafelen en pluizen. We beschrijven hier drie manieren om een stuk touw af te werken.

1.   Gewone takeling

Voor een gewone takeling leg je een aantal windingen om het uiteinde van een stuk touw -  tamp genoemd - tegen de windingen van het touwwerk in. Je maakt een takeling met zeilmakersgaren of kortweg zeilgaren: dun en sterk garen dat niet rekt. Je maakt een gewone takeling als volgt:

  • Je neemt een stuk zeilgaren en maakt aan het uiteinde daarvan een lus, die een klein  eindje uitsteekt voorbij het einde van het touw waaromheen je de takeling wilt maken (foto 9). Het losse eind van de lus moet nog zo'n 10 cm lang zijn.

  • Vervolgens wikkel je het zeilgaren strak om het touw, naar het uiteinde toe. Leg de windingen precies tegen elkaar aan (foto 10). Zorg dat je takeling minimaal 1,5 tot 2 cm lang wordt.

  • Als je bijna bij het uiteinde van het touw bent, steek je het stuk zeilgaren door de lus (foto 12). Je trekt het zeilgaren helemaal door de lus heen (foto 13).

  • Je trekt nu aan het losse uiteindje van de lus, dat onder de windingen doorloopt (foto 14). De lus trekt nu onder de windsels door en neemt het uiteinde van het zeilgaren mee.

  • Snij nu de uiteindjes van het zeilgaren af met een scherp mes of een schaar (foto 15).

  • Beide uiteinden van het zeilgaren zitten nu klemvast onder de windingen en de takeling is klaar (foto 16).

2.   Kruistakeling

Een kruistakeling is een mooie en zekere methode voor de afwerking van een eind touw. Voor een kruistakeling heb je een zeilnaald en een zeilplaat nodig (foto 1). Je maakt een kruistakeling als volgt:

  • Je maakt eerst een gewone takeling, waarbij je echter een langer stuk zeilgaren neemt (foto 3). Je legt de windingen zoals bij een gewone takeling en je steekt het uiteinde van het zeilgaren door de lus. Je trekt de lus net zover aan dat de lus niet meer zichtbaar is, maar je knipt het uiteinde van het doorgestoken stuk zeilgaren niet af.

  • Je neemt nu de zeilnaald en steekt het uiteinde van het zeilgaren door de zeilnaald.

  • Steek nu de zeilnaald met behulp van de zeilplaat in de tier (de ruimte tussen de twee strengen van het touw) en je steekt de naald in de richting van de tier onder de windingen door (foto 4).

  • Trek de naald aan de andere kant van de windingen omhoog en trek het zeilgaren strak over de windsels terug naar de plek waar je de naald eerst had ingestoken.

  • Herhaal dit nog een keer als je twee steken over de windingen heen wilt krijgen.

  • Steek de naald nu onder de streng door naar de volgende tier (foto 5).

  • Herhaal nu de handeling: naald insteken onder de windingen door de tweede tier, bovenlangs weer terug, onder de streng door naar de derde tier.

  • Ook bij de derde tier herhaal je dezelfde handeling.

  • Steek het laatste stuk zeilgaren uiteindelijk met behulp van de zeilnaald stevig weg onder de windingen, knip het uiteinde af en de kruistakeling is klaar (foto 8).

3.   Stopperknoop

Een veel gebruikte knoop om een touw af te werken is een stopperknoop. Een stopperknoop maak je als volgt:

  • Je draait de drie strengen van het touw waarin je de stopperknoop wilt leggen een centimeter of 20 uit elkaar. Om het uiteinde van de drie strengen doe je een stukje schilderstape op rafelen en pluizen van de uiteinden te voorkomen (foto 17).

  • Je neemt nu één streng, legt deze een hele slag om het eind touw en steekt deze van onder naar boven door de lus die de streng zelf gevormd heeft (foto 18).

  • Je neemt nu de tweede streng en maakt ook hiermee een hele slag om het eind touw heen. Zorg dat de winding van de tweede streng onder die van de eerste streng komt te liggen. Ook nu steek je de tweede streng van onder naar boven door de lus heen die de streng zelf gevormd heeft (foto 19). Dit herhaal je met de derde streng.

  • Je trekt nu alle drie de strengen voorzichtig wat strakker aan en je zorgt dat de windingen die de drie strengen rondom het touw maken naast elkaar lopen en even stevig zijn aangetrokken. De stopperknoop is nu klaar (foto 20).
 
Kies Taal...

Benodigd Gereedschap

See 'Materialen en Gereedschappen' in main text

Benodigde Materialen

See 'Materialen en Gereedschappen' in main text