Stomen van een lat

Introductie

Een kromming aanbrengen in een gezaagde lat zodat deze plank  zal aansluiten op de scheepshuid

Welke stappen onderneemt de arbeider die vertrekkende van een gezaagde rechte lat, een gebogen spant wenst aan te maken door die plank te verhitten?

Welke gereedschappen, werktuigen en machines heeft hij hiervoor nodig?

We bekijken eerst de noodzakelijke werktuigen, machines en gereedschappen.
Daarna worden de opeenvolgende stappen van stomen toegelicht

Spanten: Er dienen spanten gebogen te worden uit rechte, gezaagde latten. De buiging zal mogelijk gemaakt worden door de plank eerst te verhitten in een stoomtunnel.

Na voldoende tijd verhit te zijn geweest zal men  op een buigbank de gewenste kromming in de plank kunnen aanbrengen door deze te buigen. Men heeft de gewenste kromming van de plank bepaald door opmeting met een krommingsvorm.

Stoomtunnel: De stoomtunnel uit het voorbeeld is een bijna vierkante langwerpige kist.

De stoomtunnel is opgebouwd uit multiplex planken die verbonden zijn door roestvrijstalen schroeven. De naden zijn gedicht met siliconen. De lengte van de tunnel is twee meter. De stoomtunnel is dubbelwandig, in de spouw is isolatie aangebracht. Een enkelwandige kist heeft als nadeel dat teveel warmte verloren  gaat. Het gebruikte isolatiemateriaal dient vochtafstotend te zijn, op die manier maximaliseert men de werking van de stoom in de tunnel.

Uit veiligheidsoverwegingen wordt in het midden van de onderste plank van de tunnel een gaatje geboord om eventueel teveel aan stoom af te voeren.

In de tunnel zijn dwarse draaglatjes aangebracht. Deze latjes zijn geplaatst op een onderlinge afstand van 15 centimeter.
Deze draaglatjes zijn bij voorkeur draaiend, wat het in- en uithalen van de planken vergemakkelijkt.

Waterreservoir: Dit reservoir is de stoomgenerator. In het voorbeeld wordt een gascontainer gebruikt. Een bierton of een gelijkaardig metalen reservoir kan als alternatief dienen. Op het reservoir wordt een flexibele aansluiting aangebracht, die de opgewekte stoom naar de stoomtunnel voert.

Naast de flexibele aansluiting dient ook een vulmond voorzien te worden. Tussen de vulmond en het reservoir is een afsluitkraan voorzien om tijdens het opwarmen van het water tot stoom energieverlies te voorkomen.

Een warmtebron: Een warmtebron zal ervoor zorgen dat het water in het reservoir omgezet wordt in stoom. Deze stoom gaat via de flexibele verbinding in de stoomtunnel en zal het hout zodanig verhitten dat het plooibaar wordt. In het voorbeeld wordt het water opgewarmd met een gasvuur. Alternatieven kunnen zijn: elektriciteit, kolen, hout, etc.

Water: Het water zal in het reservoir door verhitting omgezet worden in stoom.

Krommingsvorm: Eens het hout voldoende verhit, kan het buigen in de gewenste vorm aanvangen. Een eerste hulpmiddel hierbij is een buig- of krommingsvorm.

In het werkhuis heeft men daartoe een eigen toestel ontwikkeld dat door de verschuifbare latjes aanpasbaar is aan elke vorm.

De buigvorm wordt tegen de scheepshuid geplaatst en de verplaatsbare dwarslatjes worden met een onderlinge afstand van 10 centimeter tegen de huid geschoven. Op die manier gaan de toppen van de latjes een vloeiende lijn vormen die bepalend zal zijn voor het buigen van de gestoomde spanten.

Buigtafel: De buigtafel is gelijkaardig en heeft dezelfde functie als de trekbank bij het plooien van metaal. In de buigtafel op de foto heeft men doorlopende gleuven gemaakt waarin zich verplaatsbare borgpennen bevinden. Door het verplaatsbaar zijn van de borgpennen, kan eender welke kromming gerealiseerd worden.

Hout: In het voorbeeld worden twee houtsoorten gestoomd. Bovenaan essenhout dat, eens gestoomd, tot masthoepels zal gebogen worden en onderaan eik dat tot spanten zal gekromd worden.

Werkwijze

Selectie van het hout; hout dat gestoomd gaat worden, moet aan twee hoofdvereisten voldoen:

1)     het vochtgehalte bedraagt tussen de 20 en 30%
2)     het werkstuk is gaaf, zonder knoesten en met rechte koppen

Verder is het belangrijk dat de lat of plank over gans de lengte dezelfde dikte heeft.

De planken in de stoomtunnel plaatsen; de planken die dienen gebogen te worden, legt men op de dwarslatjes. Draaiende dwarslatjes vergemakkelijken in hoge mate het positioneren van de planken. (foto 1)

Het waterreservoir vullen met water; (foto 2) het reservoir dient voldoende gevuld te zijn om het stoomproces voldoende lang te laten aanhouden. Als regel kan men nemen dan er ongeveer één uur moet gestoomd worden om een plank met een dikte van 2,5 cm  goed plooibaar te maken. In het voorbeeld werd 10 liter in het reservoir gegoten. Na het opgieten van het reservoir sluit men de kraan op de vulmond zodat er langs daar geen stoom kan ontsnappen en de stoom maximaal in de stoomtunnel terechtkomt.

Het reservoir op de brander plaatsen; het reservoir wordt op de brander geplaatst en de vuurbron wordt ontstoken. Eens het water de kooktemperatuur bereikt, wordt er stoom geproduceerd. Het is vanaf dit moment dat men de tijdsduur (1uur voor 2,5 centimeter dikke plank) kan registreren. In een doorzichtig reservoir kan men visueel nagaan of het water kookt.
In het gebruikte voorbeeld wordt gewerkt met een gesloten reservoir. Hier kan men aan de hand van het geluid, dat kokend water maakt, vermoeden dat de stoomontwikkeling van start is gegaan. Dit kan men bevestigen door de kraan op de vulmond eventjes te openen. (foto 3)

Buigen van de planken; (foto 4) Nadat men het stoomproces heeft laten voltooien, gaat men de verhitte planken uit de stoomtunnel nemen en op de buigtafel leggen. Aan één zijde wordt de plank geklemd tussen twee borgpennen. Zie 1.6.

Vorm bepalen met de krommingsvorm; Aan de hand van de krommingsvorm zet men de borgpennen op de buigtafel geplaatst (foto 5)

Buigen van de plank; De nu plooibare plank wordt tegen de borgpennen geduwd. (foto 6)

Definitieve vorm vastleggen; Als het uiteinde tegen de laatste borgpen is geduwd, wordt de plank gefixeerd door aan de andere zijde eveneens een borgpen te plaatsen. (foto 7)

Masthaspel rondbuigen; (foto 8) Met de dunne essenhouten plankjes zullen masthaspels gebogen worden. Hiertoe heeft men een mal aangemaakt met een inkeping. Naast de inkeping heeft men ook een borgriem voorzien. In het voorbeeld heeft men voor een koperen riem geopteerd.

Plankje positioneren; Eén uiteinde van de essen plank wordt in de inkeping aangeduwd. (foto 9)

Buigen van de lat; (foto 10, 11, 12 en 13) De plank wordt rond de vorm geplooid. Eens de ronding compleet, wordt de plank, beschermd door de borgriem vastgezet met een lijmknecht.

 
Kies Taal...

Benodigd Gereedschap

  • Stoomtunnel
  • Waterreservoir
  • Warmtebron
  • Krommingsvorm
  • Buigtafel

Benodigde Materialen

  • Spanten
  • Water
  • Hout